KOMPLEKSOWE WDRAŻANIE

LOCK OUT / TAG OUT

lock1

system izolacja lockout

Pracownicy wykonujący działania serwisowe lub naprawcze są narażeni na ryzyko niespodziewanego uruchomienia urządzenia przez osoby nieuprawnione i uwolnienia niebezpiecznej energii, która może być przyczyną rożnego rodzaju zdarzeń. Badania wskazują, że największą rolę w wypadkach i zdarzeniach potencjalnie wypadkowych odgrywa czynnik ludzki. Zabezpieczenie przed nieuprawnioną ingerencją osób trzecich staje się w tym aspekcie kluczowe z punktu widzenia bezpieczeństwa pracy.

 

Co to jest Sytem Lock Out / Tag Out (LOTO)

U podstaw systemu Lock Out leży idea wykorzystania urządzeń technicznych i procedur, w celu zminimalizowania możliwości zaskoczenia pracowników przez mogącą im zagrażać energię. Przepisy wynikające z Prawa Energetycznego określają obowiązek zabezpieczenia instalacji energetycznych przed możliwością wpływu czynników niebezpiecznych takich jak energia elektryczna, para, ciecze pod ciśnieniem, gazy czy energia potencjalna, na wykonujących zadania pracowników.

LOCK OUT – jest to system urządzeń blokujących łączniki i zawory odcinające dopływ energii, obsługiwany zgodnie z ustaloną procedurą. Prawidłowe zastosowanie procedur systemu powoduje, że obsługiwane urządzenie nie może być uruchomione, dopóki blokada nie zostanie zdemontowana. Uniemożliwienie dostępu do niebezpiecznej energii realizowane jest za pomocą specjalnie do tego celu przystosowanych urządzeń blokujących. Za pomocą zabezpieczeń Lockout wyłączniki energii blokowane są w pozycji bezpiecznej lub wyłączonej, uniemożliwiając w ten sposób przypadkowe lub nieuprawnione załączenie zasilania urządzenia energią.

TAG OUT – jest metodą znakowania urządzeń blokujących niebezpieczną energię za po mocą specjalnych etykiet o charakterystycznych ostrzegawczych kolorach. Etykieta informuje, że urządzenie zostało odłączone z premedytacją i nie należy go załączać, dopuki jest oznakowane etykietą. Znaczniki zawierają dane osoby, która zablokowała zasilanie energią oraz ostrzeżenie przed załączeniem zasilania. System Tagout stosowany jest również w sytuacjach, gdy energia urządzenia z różnych przyczyn nie może zostać całkowicie zablokowana.

Blokady i etykiety systemu lock out tag out

Sytem LOTO - procedury

Aby system Lock out mógł unkcjonować konieczne jest opracowanie odpowiednich procedur, rozmieszczania urządzeń blokujących punkty odcięć energii, aby pracownicy wiedzieli jak mają postępować i posiadali odpowiedni osprzęt w zasięgu ręki. Skuteczne funkcjonowanie systemu LOTO wymaga odpowiedniego przeszkolenia pracowników, okresowych kontroli stosowania zasad. Szczególnej uwagi wymaga zaprojektowanie urządzeń Lock out i Tag out dla instalacji wykorzystujących więcej niż jeden rodzaj energii, np. mechaniczną, elektryczną, cieplną. 

Urządzenia Lock Out (LOTO)

Zgodnie z normami, urządzenia wyprodukowane po 2 stycznia 1990 roku powinny być tak zaprojektowane, aby możliwe było stosowanie systemu Lockout-Tagout.

Urządzenia LOTO muszą spełniać następujące wymagania:

  • konstrukcja powinna być trwała i uwzględniać warunki w jakich będzie pracować;
  • powinny być standaryzowane,
  • muszą być tak zaprojektowane, aby ich usunięcie nie wymagało od pracownika nadmiernej siły fizycznej lub zastosowania nietypowych narzędzi (noży, śrubokrętów itp.);
  • ich konstrukcja (kształt, kolor) powinny zapobiegać przypadkowym usunięciom;
  • powinny umożliwiać identyfikację pracownika korzystającego z systemu Lock out (np. elektryk, mechanik).

Zasady Systemu LOCK OUT / TAG OUT (LOTO)

blokady system lock out

Pracodawca powinien co najmniej raz w roku doonać przeglądu procedur funkcjonowania systemy Lock out / Tag out. Wszelkie odchylenia powinny być odnotowywane, rozpoznane przyczyny niezgodności i wdrażane działania korygujące. Pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom szkolenia w celu zapewnienia, że cel i funkcje programu kontroli niebezpiecznej energii są rozumiane przez pracowników, że pracownicy posiadają wiedzę i umiejętności niezbędne dla bezpiecznego stosowania, użytkowania i usuwania blokad energii. Każdy uprawniony pracownik powinien być przeszkolony w zakresie niezbędnym do wykonywanej przez niego pracy: stosowane źródła energii, rodzaje i wielkości dostępnej energii, metody i środki niezbędne do blokowania energii oraz jej kontroli. Wszyscy inni pracownicy, którzy w związku z wykonywaną pracą mogą się znajdować w miejscu, gdzie mogą być stosowane procedury kontroli energii, muszą być zaznajomieni z tymi procedurami, a przede wszystkim o zakazie ingerowania w zastosowane blokady energii. Jeśli oprócz systemu Lockout stosowany jest Tagout, to etykiety nie mogą być usunięte bez zezwolenia uprawnionego pracownika. Oznaczenia muszą być czytelne i zrozumiałe dla wszystkich pracowników, których dotyczą oraz innych pracowników, których prace są wykonywane w obszarach stosowania systemu Tagout. Znaczniki i ich środki mocowania muszą być wykonane z materiałów odpornych na warunki środowiska, w którym są stosowane. Znaczniki muszą być mocowane do urządzeń tak, aby nie mogły być przypadkowo usunięte.

Zastosowanie Lock Out (LOTO) przy blokowaniu

W przedsiębiorstwach stosujących system Lock out prace serwisowe, regulacyjne, konserwacyjne, które powinny być przeprowadzane przy odłączonym zasilaniu w energię, powinny przebiegać według następujących kroków:

  • Przygotowanie do wyłączenia. Zapoznanie się z lokalizacją punktów LOTO i rodzajami energii, które trzeba odłączyć, aby obszar pracy stal się energetycznie bezpieczny. Następnie należy przygotować odpowiednie urządzenia blokujące wraz ze znacznikami.
  • Wyłączenie sterowania wszystkich napędów.
  • Odłączenie wszystkich źródeł energii. Zablokowanie i oznakowanie wyłączników źródeł energii.
  • Identyfikacja zagrożeń pochodzących od energii potencjalnych. Uwolnienie, zabezpieczenie lub doprowadzenie do bezpiecznego stanu wszystkich zagrożeń związanych z energią potencjalną i/lub resztkową.
  • Sprawdzenie skuteczności wyłączenia i odcięcia energii poprzez test – próbę załączenia.

Postępowanie według powyższego schematu może uchronić pracowników, przede wszystkim utrzymania ruchu, przed poważnymi wypadkami w trakcie wykonywania ich obowiązków służbowych.

Procedury Lock Out (LOTO) przy uruchamianiu

Równie ważne jest postępowanie przy załączaniu zasilania urządzenia po wykonaniu prac serwisowych. Schemat działań powinien być następujący:

  • Sprawdzenie wszystkich stref urządzenia, czy nie pozostały elementy, które nie powinny znajdować się w strefie pracy urządzenia. 
  • Sprawdzenie, czy w strefach pracy urządzenia nie znajdują się nieuprawnione osoby.
  • Sprawdzenie, czy wszystkie prace przygotowawcze zostały zakończone. Potwierdzić to powinny wszystkie osoby, które wykonywały prace przy urządzeniu.
  • Poinformowanie wszystkich osób związanych z przeprowadzanymi pracami o uruchamianiu urządzenia.
  • Odblokowanie źródeł energii, które zostały zablokowane.
  • Załączenie energii i uruchomienie maszyny.

lock out blokady niebezpiecznej energiiNie każde prace serwisowe i diagnostyczne, mogą być realizowane po odcięciu źródeł energii. Zabezpieczenie pracownika przeprowadzającego regulacje takiej maszyny stanowi duże wyzwanie. W sytuacji braku możliwości odcięcia energii należy ją maksymalnie ograniczyć i monitorować. W tym celu stosuje się identyfikacje zagrożeń i ocenę ryzyka.

Wdrażanie Systemu LOTO

Wdrażanie systemu Lock Out / Tag Out, wymaga szczegółowych analiz i drobiazgowego przygotowania całego procesu. wstępny etap obejmuje:

  • inwentaryzację posiadanych maszyn/urządzeń;
  • wybór zakresu wdrażania systemu i strategii w zależności od:
    • ilości posiadanych urządzeń,
    • sposobu pracy urządzeń (indywidualny czy w ciągu technologicznym),
    • wieku urządzeń,
    • rodzaju energii zasilających maszyny,
    • opracowanie listy urządzeń objętych wdrożeniem systemu Lock out,
    • przeprowadzenie oceny ryzyka dla wszystkich maszyn z listy, z uwzględnieniem blokad LOTO. Ocena ryzyka powinna obejmować:
      • weryfikację prac, dla których ma obowiązywać system Lock out,
      • identyfikację, które energie mają być odcinane, a które nie, podczas poszczególnych prac,
      • określenie, czy dla prac z energiami niebezpiecznymi dostępne są techniczne środki bezpieczeństwa ograniczające te energie,
  • określenie, czy jest możliwy wybór trybu pracy,
  • kontrola, czy urządzenie jest zabezpieczone przed niespodziewanym uruchomieniem,
  • sprawdzenie, czy może nastąpić kumulacja którejkolwiek z energii, jeśli tak to czy dostępne są urządzenia pozwalające unieszkodliwić zakumulowaną energię,
  • sprawdzenie środowiska pracy, które może mieć wpływ na dobór wyposażenia LOTO. 
  • opracowanie procedur dla wybranych urządzeń,
  • wybór systemu blokad Lock out – jednolitego systemu dla całego przedsiębiorstwa,
  • dostosowanie i ewentualną modernizację wytypowanych urządzeń w celu uzyskania wymaganej liczby punktów blokowania energii;
  • program szkoleń dla pracowników:
    • upoważnionych (np. pracowników działu technicznego),
    • narażonych (np. operatorów),
    • pozostałych (firm zewnętrznych praacujących w obszarach z wdrożonym systemem LOTO).

Wdrażanie systemu Lock Out / Tag Out jest kończone przez oznakowanie wszystkich punktów blokowania energii oraz opracowanie instrukcji postępowania. Aby system LOTO mógł poprawnie działać, należy wyznaczyć koordynatora systemu, który będzie nadzorował i weryfikował procesy związane z procedurami Lock out. System LOTO powinien być ciągle doskonalony poprzez takie działania jak: monitorowanie, audyty i przeglądy.